Kategorie przestępstw / Pokrzywdzeni

Strona główna › Kategorie przestępstw

Zgwałcenie

Treść przepisu:

art. 197 § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 2. Jeżeli sprawca, w sposób określony w § 1, doprowadza inną osobę do poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia:

1. wspólnie z inną osobą,

2. wobec małoletniego poniżej lat 15,

3. wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry,

podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w §1-3 działa ze szczególnym okrucieństwem,

podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5.

Przestępstwo zgwałcenia występuje w polskim prawie w trzech postaciach, nazywanych typami. §1 opisuje to przestępstwo w typie podstawowym. §2 dotyczy typu uprzywilejowanego – przestępstwa mniej poważnego niż typ podstawowy i dlatego zagrożonego mniejszą karą. §3 i §4 opisują przestępstwo zgwałcenia w jego typie kwalifikowanym – czyli poważniejszym niż typ podstawowy i zagrożonym wyższą karą.

Przedmiot ochrony – wolność każdego człowieka do swobodnego decydowania o swoim życiu seksualnym, do wyboru partnera, czasu, miejsca i sposobu odbywania takich czynności.

Z założenia decyzje w tej sferze powinny być podejmowane przez konkretną osobę dobrowolnie, bez żadnego przymusu.

Kto doprowadza inną osobę – przestępstwo to polega na określonym (przemoc, groźba, podstęp) działaniu człowieka w stosunku do innej osoby, którego efektem jest wymuszone na ofierze obcowanie płciowe albo inna czynność seksualna lub wykorzystanie seksualne.

UWAGA! Do zgwałcenia może dojść niezależnie od bliskości relacji pomiędzy sprawcą i ofiarą – zgwałcenie na randce czy zgwałcenie w małżeństwie to też przestępstwo!

Nie ma znaczenia również płeć sprawcy i ofiary.

Fakt, że ofiarą jest kobieta lub mężczyzna, którzy świadczą usługi seksualne odpłatnie, nie wyklucza przestępstwa zgwałcenia.

WAŻNE! Sprawca może też doprowadzić (za pomocą przemocy, groźby, podstępu) do obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej ofiary także Z OSOBĄ TRZECIĄ. Może faktycznie nie być uczestnikiem tych relacji z ofiarą, mimo to popełnia przestępstwo.

Obcowanie płciowe – dotyczy stosunków seksualnych i obejmuje stosunki seksualne waginalne, oralne oraz analne zarówno heteroseksualne, jak i homoseksualne. Do obcowania płciowego zalicza się również zachowania polegające na wkładaniu różnych przedmiotów do pochwy lub odbytu ofiary.

Zgoda pokrzywdzonego – nie jest elementem przestępstwa wyrażonym wprost, ale stanowi kluczowe pojęcie dotyczące tego przestępstwa. Do zgwałcenia dochodzi, gdy sprawca podejmuje określone zachowanie bez zgody, przełamując wolę lub działając podstępem.

Zgwałceniem jest również taki stosunek seksualny, na który zgodę sprawca na ofierze wymusił (przemocą, groźbą, podstępem) lub kiedy dokonał czynności seksualnej innej niż ta, na którą ofiara się zgodziła (np. ofiara godziła się na stosunek z użyciem prezerwatywy, ale nie godziła się na współżycie bez tej formy zabezpieczenia, co sprawca zlekceważył i zmusił ofiarę do stosunku bez prezerwatywy). Nie ma wymuszenia zgody, gdy sprawca np. bardzo długo ofiarę przekonywał, czy nawet błagał.

Brak zgody obejmuje nie tylko negatywną decyzję w danym zakresie, ale niewyrażenie decyzji pozytywnej. Do zgwałcenia dochodzi nie tylko wtedy, gdy ofiara wprost wyraziła sprzeciw/opór dla danej czynności, ale także wtedy, gdy nie zostało udzielone przyzwolenie.

UWAGA! Nie jest to kwestia jednoznaczna. Z orzecznictwa sądów wynika, że sytuacja, w której ofiara przyzwoliła na stosunek seksualny, nawet jeśli zrobiła to niechętnie, nie stanowi zgwałcenia.

Szczególnie, jeśli wcześniej ta ofiara wywarła na sprawcy wrażenie, że takiego przyzwolenia udzieli. Mówi się o tzw. oporze pozornym, który stanowi element gry seksualnej między osobami odbywającymi stosunek seksualny. W takim przypadku również nie mamy do czynienia ze zgwałceniem. Sprawca nie może się jednak ekskulpować (usprawiedliwiać) tym, że opór ofiary traktował jako pozorny. Wskazane jest więc dla uniknięcia nieporozumień, popełniania przestępstw i krzywdzenia ludzi, by nie zakładać lecz mieć pewność, że oboje partnerzy, którzy co najmniej ukończyli 15 lat wyrażają zgodę na stosunek seksualny.

WAŻNE!

Dla bytu przestępstwa zgwałcenia nie ma znaczenia, że ofiara miała innych partnerów, nie była dziewicą czy ma opinię „łatwej”. Ważne jest, że nie chciała tego konkretnego stosunku, do którego została zmuszona przez sprawcę.

UWAGA! Brak zgody musi istnieć W CHWILI CZYNU. Nie można powoływać się na brak zgody, jeśli refleksja przyszła po zdarzeniu i ofiara stwierdza, że jednak nie chciała zbliżenia.

Nie ma zgwałcenia, gdy doszło do stosunku z osobą, która nie ma nad Tobą stosunku zależności, nawet jeśli się tego wstydzisz, ale odbył się z Twoim przyzwoleniem bo skrępowanie, chęć bycia „cool”, „na luzie” lub dobre wychowanie nie pozwoliło Ci powiedzieć – „nie”. Nie ma zgwałcenia, gdy doszło do stosunku z Twoim przyzwoleniem, ale nie wiesz jak wytłumaczyć to rodzicom.

Zgwałcenie to bardzo poważne przestępstwo i nie można obarczać winą i odpowiedzialnością za zgwałcenie nikogo, od kogo nie zależysz, tylko dlatego, że było Ci trudno zakomunikować, że tego nie chcesz. Nie możesz przerzucać winy za swoją nieumiejętność mówienia „nie” na osobę, z którą nie łączy się sytuacja zależności i która odbyła z Tobą stosunek sądząc, że naprawdę się na to godzisz.

WAŻNE! Niezależnie od tego, jak zachowywała się ofiara, zanim u sprawcy pojawiła się chęć odbycia z nią stosunku, jeśli nie wyraziła na niego zgody, doszło do przestępstwa zgwałcenia.

Strój, makijaż, przyjęcie zaproszenia na kawę czy do mieszkania sprawcy lub sprawczyni, bądź też nawet kokieteryjne zachowanie nie oznaczają przyzwolenia na zbliżenie! Pozwolenia na seks nie można również wnioskować z faktu, że ofiara była sama na ciemnej ulicy, podróżowała samotnie pociągiem lub innym środkiem komunikacji, czy też, że była pod wpływem alkoholu.

Przemoc – obejmuje każde działanie zmierzające do złamania fizycznego oporu innej osoby lub wywarcia wpływu na jej decyzję. Nawet, jeśli ofiara nie wykorzysta wszystkich możliwych sposobów obrony, a do stosunku seksualnego wbrew jej woli dojdzie, mamy do czynienia ze zgwałceniem. Nawet obiektywnie, oceniana z punktu widzenia dorosłej osoby, niewielka siła, jeśli prowadzi do złamania oporu, jest przemocą.

Przemoc szczególnie intensywna i brutalna przerodzić się może w działanie ze szczególnym okrucieństwem zagrożone karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

Przemoc nie musi być użyta bezpośrednio – jest nią również forma szantażu.

Mamy z nim do czynienia na przykład wtedy, gdy zabiera się ofierze jakąś cenną rzecz i jej zwrot uzależnia od tego, że ofiara w celu jej odzyskania będzie zmuszona do stosunku seksualnego lub innej czynności seksualnej (np. dotykania części intymnych). Sąd oceniając wartość rzeczy stosował będzie zobiektywizowany punkt widzenia rozsądnego człowieka (cenny więc może być paszport, gdy za kilka dni wyjeżdża się w podróż, która wymaga jego posiadania, ale już ten sam paszport nie będzie mieć takiej wagi, gdy planowana podróż jest za dwa miesiące; cenne może być jedyne zdjęcie zmarłego dziecka, ale już nie własna aktualna fotografia).

Przemoc i jej groźba może być też użyta w stosunku do innej, bliskiej ofierze, osoby bądź wartościowej dla niej rzeczy (sprawca ma wyciągnięty nóż, schwycił i grozi, że skrzywdzi dziecko lub grozi zapaloną pochodnią podpalenie domu mieszkalnego). Przemoc taką traktuje się jako przemoc wobec ofiary, nawet jeśli skierowana jest na inną osobę lub rzecz.

Groźba bezprawna – obejmuje groźbę karalną (czyli groźbę popełnienia przestępstwa na konkretnej osobie lub osobie jej najbliższej). Groźba musi mieć przy tym taki charakter, który u ofiary powoduje obawę, że zostanie spełniona, np. sprawca grozi rozgłoszenie wiadomości uwłaczającej czci ofiary lub jej najbliższych (szantaż) i milczenie uzależnia od poddania się ofiary stosunkowi seksualnemu – ponieważ dochodzi do niego pod przymusem, jest zgwałceniem.

Podstęp – to takie działanie, które polega na wprowadzeniu kogoś w błąd, oszukaniu, zmyleniu, wpędzeniu w zasadzkę. Podstęp może zmierzać do tego, aby ofiara podjęła decyzję, której by nie podjęła (zgoda na stosunek seksualny), gdyby podstęp nie został zastosowany (np. ofiara ma błędne przekonanie, że podejmuje współżycie z własnym partnerem lub partnerką). Podstęp ma miejsce również wtedy, gdy ofiara zostaje doprowadzona do stanu, w którym nie ma możliwości wyrażenia zgody na stosunek. Ma to miejsce, gdy sprawca podaje ofierze narkotyk, poddaje ją hipnozie i w takim stanie odbywa z nią stosunek.

UWAGA! Często w celach zgwałcenia dla pozbawienia ofiary woli stosowane są tzw. pigułki gwałtu. Środek ten, najczęściej wrzucany ofierze do napoju, powoduje wyłączenie świadomości i brak możliwości wyrażania swojej woli. Ofiara najczęściej nie pamięta samego przebiegu zdarzenia, ma do czynienia jedynie z jego skutkami. Szybko wydalany z organizmu utrudnia udowodnienie jego podania. Stąd, aby zabezpieczyć się przed nieuczciwymi zachowaniami ZAWSZE należy pilnować swoich napojów na imprezach oraz unikać przyjmowania drinków od nieznajomych. Warto zwracać uwagę, gdy osoba towarzysząca słaniając się na nogach wychodzi gdzieś z nieznaną osobą.

UWAGA! Nie stanowi podstępu i zgwałcenia obietnica ślubu w zamian za seks, nawet jeśli osoba, z którą godzisz się na stosunek od początku zakłada, że tego ślubu z Tobą nie weźmie.

Inna czynność seksualna – jest nią każda inna czynność o charakterze seksualnym, która nie jest stosunkiem seksualnym (obcowaniem płciowym), ale związana jest z życiem płciowym danej osoby. W tym zakresie mieści się dotykanie narządów płciowych (penisa, waginy) oraz innych miejsc intymnych (np. pośladków, wewnętrznych części ud lub piersi), masturbacja, całowanie i inne pieszczoty. Zachowanie takie ma na celu pobudzenie lub zaspokojenie popędu płciowego.

Poddanie się innej czynności seksualnej – to zachowanie polegające na wykonywaniu czynności seksualnych w stosunku do Ciebie (np. całowanie Cię, dotykanie twoich pośladków czy wnętrza ud albo piersi,) powodujące Twoją uległość, złamanie oporu i uzyskanie Twojej zgodę na wykonywanie innych czynności seksualnych na Tobie. Jeśli ofiara poddaje się temu na skutek przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, doszło do popełnienia przestępstwa.

Wykonanie innej czynności seksualnej – to zachowanie polegające na spowodowaniu przez sprawcę, że to Ty podejmujesz inne czynności seksualne, np. obnażasz się, masturbujesz, czy też dotykasz narządów rozrodczych lub innych intymnych części ciała sprawcy lub siebie. Jeśli godzisz się na wykonanie tych czynności pod wpływem przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, doszło do popełnienia przestępstwa.

UWAGA! Motywacja sprawcy nie ma znaczenia. Czynności te nie muszą być dokonywane w celu pobudzenia lub zaspokojenia własnego popędu. Mogą być podejmowane wyłącznie w celu skrzywdzenia czy upokorzenia ofiary. Sam czyn decyduje o tym, że jest to zgwałcenie.

WAŻNE! Sprawca nie musi uczestniczyć w czynnościach seksualnych. Może doprowadzić ofiarę do poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej w relacji z osobą trzecią.

Zgodnie z § 3 art. 197 Kodeksu karnego, zgwałcenie jest zbrodnią zagrożoną karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, w sytuacji gdy:

sprawców było co najmniej dwóch,
doszło do zgwałcenia dziecka poniżej 15 roku życia,
dopuszczono się zgwałcenia w stosunku do osoby najbliższej.

Osobą najbliższą w rozumieniu art. 197 kk są:

- wstępny – matka, ojciec, babcia, dziadek sprawcy,

- zstępny – dziecko sprawcy, wnuk, prawnuk itd.,

- przysposobiony – ten, kto jest przez sprawcę adoptowany,

- przysposabiający – ten, który sprawcę adoptował (matka lub ojciec adopcyjny),

- brat, siostra (rodzeństwo) – oznacza osoby, które mają co najmniej jednego wspólnego rodzica, nie ma znaczenia, jakie relacje prawne łączą rodziców (czy np. są małżeństwem czy nie), chodzi o rodzeństwo biologiczne (a nie np. wynikające z przysposobienia).

Szczególne okrucieństwo – ma miejsce, gdy zgwałceniu towarzyszy zachowanie niewspółmierne do skutku przełamania oporu ofiary (zbyt intensywne lub długotrwałe).

Szczególne okrucieństwo powoduje u ofiary dodatkowe cierpienie fizyczne i psychiczne.

Ze szczególnym okrucieństwem mamy do czynienia, gdy zgwałceniu towarzyszy dotkliwe bicie ofiary, związywanie, duszenie, ciąganie za włosy, przypalanie lub nacinanie skóry ostrym narzędziem, oddawanie na ofiarę moczu itp.

Szczególne okrucieństwo ma również miejsce, gdy sprawca gwałci małe dziecko naruszając mu odbyt, waginę, organy rodne.

Pamiętaj – za gwałt ponosi winę gwałciciel – nie Ty!

Nie Ty masz się wstydzić tego, że jesteś ofiarą zgwałcenia! Nie ponosisz za to odpowiedzialności, winnym zgwałcenia jest gwałciciel – dlatego nie wiń siebie, nie zarzucaj się pretensjami, masz prawo żądać ścigania i ukarania sprawcy.

Masz prawo szukać pomocy policji. Masz prawo zgłosić zgwałcenie i prosić, aby było przyjęte przez policjanta lub policjantkę w zależności od tego, z kim łatwiej Ci rozmawiać. Prokuratura przygotowała specjalne wytyczne w sprawach o zgwałcenie; Policja, Prokuratura i Ministerstwo Sprawiedliwości przeszkoliło policjantów i prokuratorów, którzy są wyspecjalizowaniu w sprawach dotyczących przestępstw seksualnych, także zgwałcenia. Wiedzą jak z Tobą rozmawiać, by chronić Cię przed wtórną wiktymizacją, a więc zwiększaniem i zadawaniem dodatkowych przykrości i cierpień w związku z popełnionym przestępstwem.

Masz prawo szukać pomocy lekarza. Powinien do niego skierować policjant, który przyjmie zgłoszenie. Dla zapewnienia dowodów, choć to trudne – pamiętaj – nie myj się po zgwałceniu dopóki nie zbada Cię lekarz i nie zbierze dowodów. Dowodami będzie materiał biologiczny (m.in. sperma) ślady na ciele. Badanie (powinno to być wykonane maksymalnie do 48 godzin od zdarzenia). Przysługuje ci prawo do bezpłatnego zaświadczenia lekarskiego. Może ono stanowić bardzo ważny dowód w sprawie.

Jeśli jesteś kobietą, masz prawo do środków antykoncepcji doraźnej – takiej, która zapobiega ciąży, jeśli zażyta zostanie przed upływem 72 (lub 120) godzin od stosunku. Jeśli chcesz się w taki sposób zabezpieczyć, masz prawo do recepty na taki środek. Lekarz nie ma prawa odmówić wystawienia recepty (chyba, że stwierdzi przeciwwskazania medyczne). Każda pacjenta ma na mocy ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta prawo do świadczeń zdrowotnych (art. 6). Wystawienie recepty jest świadczeniem zdrowotnym. Lekarz zaś ma obowiązek takich świadczeń udzielać i wykonywać swój zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, poszanowaniem etyki lekarskiej i z należytą starannością, gdyż podlega ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 4).

UWAGA! Jeśli nie masz jeszcze 18 lat, lekarz może zażądać obecności Twoich rodziców w czasie wizyty bądź ich zgody na piśmie.

Po 10 dniach zrób test ciążowy (dostępny w aptece bez recepty). Jeśli okaże się, że test jest pozytywny, udaj się do lekarza w celu wykonania badania krwi. Jeśli potwierdzi ono ciążę, masz prawo do jej przerwania (do 12. tygodnia).

Po 3 miesiącach od zgwałcenia, zrób test na obecność wirusa HIV (jest on bezpłatny).

Poinformuj o zdarzeniu bliską osobę. Jeśli jesteś osobą małoletnią, ale nie masz możliwości porozmawiania o tym, co się stało z rodzicami (bądź sprawa dotyczy jednego lub obojga Twoich rodziców), zwróć się o pomoc do innej osoby dorosłej, kogoś z rodziny – komu ufasz, nauczycielki, pedagoga szkolnego, policjanta lub organizacji zajmującej się pomocą dzieciom,

Postaraj się zachować wszystkie dowody na to, że zdarzenie miało miejsce – np. ślady nasienia sprawcy na pościeli, czy Twoim ubraniu, świadkowie, którzy mogli coś widzieć lub słyszeć itp.

Postaraj się zebrać jak najwięcej dowodów świadczących o tym, że doszło do zdarzenia – w szczególności pomyśl o tym, kto mógł to widzieć lub słyszeć, zachowaj wszystkie ślady kontaktu ze sprawcą/sprawczynią (smsy, połączenia telefoniczne, e-maile).

Procedura – postępowanie przygotowawcze

Złóż zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa.

PAMIĘTAJ! Przestępstwo z art. 197 jest ścigane na wniosek osoby pokrzywdzonej. Jeżeli zgłosisz to przestępstwo, wówczas Policja nie podejmie działań w sprawie bez uprzedniego uzyskania Twojej pisemnej zgody na ściganie sprawcy. Musisz w tym celu złożyć wniosek o ściganie.

Wniosek o ściganie możesz złożyć w formie ustnej, do protokołu sporządzanego przez funkcjonariusza Policji na komisariacie albo w formie pisemnej, doręczając go następnie na Policję.

Wniosek o ściganie składany ustnie do protokołu na komisariacie Policji

Jeżeli zgłaszasz przestępstwo zgwałcenia i jesteś jego ofiarą, funkcjonariusz Policji ma obowiązek pouczyć Cię o uprawnieniu do złożenia wniosku o ściganie. W spisywanym przez funkcjonariusza protokole jest stosowna rubryka, by zamieścić taki wniosek. Wniosek trzeba własnoręcznie podpisać i wstawić datę.

Ważne! Przeczytaj cały protokół spokojnie i uważnie! Nie pozwól, żeby funkcjonariusz Cię pośpieszał. Jeżeli nie rozumiesz jakiegoś punktu pouczenia, jakie otrzymasz przy składaniu tego wniosku, możesz prosić, by wyjaśniono Ci, o co chodzi. To zrozumiałe, że w takich sprawach możesz mieć trudności skupić się. Nie spiesz się więc. Przeszkolona policjantka lub policjant wiedzą, że masz prawo nie rozumieć trudnych zwrotów i przepisów; oni potrafią Ci je wyjaśnić w sposób dla Ciebie zrozumiały.

Wniosek o ściganie sporządzony samodzielnie na piśmie

Jeżeli zdecydujesz się na samodzielne spisanie wniosku o ściganie, powinieneś oznaczyć jednostkę Policji/Prokuratury, do której składasz wniosek (wraz z podaniem jej adresu), podać swoje dane personalne (imię i nazwisko) oraz adres zamieszkania, zatytułować pismo „Wniosek o ściganie”, jasno wyrazić żądanie ścigania wskazanej przez Ciebie osoby, a na końcu podpisać się pod pismem i podać datę. Wniosku o ściganie nie trzeba uzasadniać.

Samodzielnie spisany wniosek o ściganie najlepiej złożyć na komisariacie osobiście albo za pośrednictwem poczty.

WAŻNE! Wniosek o ściganie może złożyć tylko osoba pokrzywdzona. Jeżeli o fakcie popełnienia przestępstwa Policję zawiadomi inna osoba (np. świadek zdarzenia), to Policja/Prokuratura ma obowiązek poinformować osobę pokrzywdzoną o możliwości złożenia takiego wniosku, jeżeli doszło do przestępstwa z art. 197.

Jeżeli osobą pokrzywdzoną jest małoletni (osoba, która nie ukończyła 18 roku życia) albo osoba ubezwłasnowolniona częściowo lub całkowicie wniosek o ściganie w imieniu tej osoby może złożyć jej przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje (art. 51 Kodeksu postępowania karnego). W przypadku małoletniego wniosek mogą złożyć rodzice, w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie – jej rodzice albo opiekun a w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej częściowo – kurator.

Jeżeli osobą pokrzywdzoną jest osoba nieporadna (ze względu np. na swój wiek lub stan zdrowia), wniosek o ściganie może złożyć osoba, pod której pieczą się znajduje. Nie pozbawia to osoby pokrzywdzonej możliwości podjęcia samodzielnych działań w tym zakresie (art. 51 § 3 Kodeksu postępowania karnego).

Jeżeli przestępstwo zostało popełnione przez osobę uprawnioną do złożenia wniosku o ściganie w imieniu osoby pokrzywdzonej (tzn. przez jednego z rodziców, przez opiekuna lub kuratora), sąd ustanowi dla osoby pokrzywdzonej kuratora, który będzie reprezentował ją w toku postępowania.

UWAGA! Złożonego wniosku o ściganie w przypadku przestępstwa zgwałcenia nie można cofnąć!

PAMIĘTAJ! Zgłaszając przestępstwo nie musisz wiedzieć, który dokładnie artykuł Kodeksu karnego został naruszony. Wystarczy, że opiszesz zdarzenie i okoliczności, w jakich do niego doszło. To zadaniem organów ścigania jest odpowiednie zakwalifikowanie czynu.

Osoba pokrzywdzona jest przesłuchiwana w charakterze świadka. Wszystko, co powiesz podczas przesłuchania, powinno zostać zaprotokołowane – w czasie przesłuchania policjant lub prokurator będzie zapisywał to, o czym mówisz. Taki protokół trzeba podpisać. Przeczytaj go uważnie, nie spiesz się. Jeśli to, co zostało powiedziane jest zapisane inaczej, jeśli zapisane jest coś, co nie zostało powiedziane lub jeśli jakieś istotne Twoim zdaniem rzeczy nie zostały zapisane, masz prawo żądać zmian w protokole zanim go podpiszesz.

Pamiętaj, że za składanie fałszywych zeznań lub fałszywe oskarżenie innej osoby, grozi odpowiedzialność karna (o czym poucza się przed przesłuchaniem).

Podpisuj tylko takie dokumenty, których treść jest dla Ciebie zrozumiała. Jeśli czegoś nie rozumiesz – zapytaj policjanta lub prokuratora. Nie musisz się wstydzić nieznajomości przepisów lub trudnych słów. To jest zadaniem policjanta i prokuratora, aby wyjaśnić Ci , w sposób dla Ciebie zrozumiały co oznaczają i czego dotyczą. I naprawdę to potrafią.

Jako osoba pokrzywdzona masz prawo do wglądu do akt sprawy. W razie odmowy wszczęcia postępowania lub umorzenia postępowania, masz prawo do złożenia zażalenia. Zostaniesz o tym poinformowany/a pisemnie.