Kategorie przestępstw / Pokrzywdzeni

Strona główna › Kategorie przestępstw

Uchylanie się od alimentów

Art. 209 kodeksu karnego

§1. Kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.

§3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu.

Elementy przestępstwa, które muszą wystąpić łącznie:

Kto uchyla się – przestępstwo polega na lekceważeniu nałożonego przez sąd obowiązku płacenia pieniędzy – alimentów na osobę wskazaną przez sąd (dziecko, żona, mąż, rodzic). Lekceważyć obowiązek może tylko ten, kto może płacić, a uporczywie czyli przez pewien czas (np. min. 3 miesiące) wykazując złą wolę: nie płaci bo nie chce, lub bo nie ma pieniędzy z tego powodu, że porzucił pracę, przepisał swój majątek na inna osobę, lub go rozdał, by nie płacić alimentów. Nie można tu pociągnąć do odpowiedzialności osoby, która nie z własnej woli straciła możliwość zarobkowania (np. z powodu redukcji etatów, ciężkiej choroby)

Uchyla się uporczywie –Przez "uporczywość" rozumie się zachowanie długotrwałe, powtarzalne, nacechowane złą wolą i nieustępliwością. Nie należy tego utożsamiać z działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, które nie musi zachodzić, gdyż cel ten nie należy do znamion przestępstwa.

WAŻNE! Sądy przyjmują, że do stwierdzenia uporczywego uchylania się konieczne jest, aby sprawca nie wypłacił co najmniej 3 kolejnych rat alimentów. Wypłacenie znacznie mniejszej niż wymagana kwoty, która nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych również może być uznane za uporczywe uchylanie się.

Ciążący z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązek łożenia na utrzymanie –Kodeks karny zastrzega, iż obowiązek alimentacyjny musi wynikać z konkretnego źródła, czyli ustawy lub orzeczenia sądowego, a nie przykładowo umowy między stronami.

Osoba najbliższa lub inna osoba – obowiązek alimentacyjny może dotyczyć osób najbliższych lub innych, które wymienione są w ustawie lub orzeczeniu sądowym. Osobą najbliższą przykładowo będzie dziecko, a do grupy innych osób zaliczyć można byłego małżonka.

Narażenie na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych – nie każde uporczywe uchylanie się stanowi przestępstwo, a jedynie takie, które powoduje, iż osoba uprawniona nie może zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, do których zalicza się przykładowo: utrzymanie, zapewnienie wykształcenia, ale także stworzenie warunków umożliwiających zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu, jak na przykład korzystanie z dóbr kulturalnych. Istotnym elementem przestępstwa jest fakt narażenia, a więc nie ma konieczności wykazywania, iż osoba znalazła się w sytuacji bezpośredniego niebezpieczeństwa braku środków do życia, a jedynie, że została na takie niebezpieczeństwo narażona w przyszłości. Przykładem może być sytuacja, w której ojciec uchyla się od płacenia alimentów na dziecko, a matka znajduje się w trudnej lub przeciętnej sytuacji materialnej i zmuszona jest samodzielnie je utrzymywać. Jednocześnie zgodnie z tą przesłanką, jeśli matka znajduje się w bardzo dobrej sytuacji materialnej, a ojciec nie płaci alimentów na dzieci, nie popełnia on przestępstwa gdyż wszystkie ich podstawowe potrzeby życiowe są zaspokajane.

WAŻNE! W sytuacji gdy matka lub ojciec jest w stanie samodzielnie zapewnić utrzymanie swoim dzieciom, drugi rodzic nie popełnia przestępstwa w rozumieniu kodeksu karnego, ale nie zmienia to faktu, że ciągle wiążące jest zobowiązanie do łożenia na utrzymanie dzieci. Należy zgłosić sprawę do sądu rodzinnego, który może ją skierować do komornika.

Ściganie na wniosek - istotną kwestią jest to, że postępowanie nie zostanie wszczęte dopóki nie zostanie złożony wniosek o ściganie sprawcy. Wniosek może pochodzić od pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika.

Wniosek o ściganie – wzór

Pozostałe elementy przestępstwa:

Umyślność – w przypadku tego przestępstwa sprawca wie, że jest zobowiązany do świadczenia i umyślnie nie wywiązuje się z obowiązku. Przykładowo, osoba, która uporczywie uchyla się od łożenia na utrzymanie pomimo istniejącego po jej stronie zobowiązania, może chcieć wywołać skutek w postaci niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych lub po prostu na wystąpienie tego skutku się godzi.

Zaniechanie – przestępstwo niealimentacji polega na zaniechaniu wypełniania obowiązku łożenia na utrzymanie konkretnej osoby.

Przykład: Twoja żona zawsze bardzo dobrze zarabiała, dlatego po urodzeniu się dzieci to Ty zrezygnowałeś z pracy i zająłeś się domem. Małżeństwo jednak nie było udane, dlatego zdecydowałeś się na rozwód. Sąd przyznał Tobie opiekę nad dziećmi, a Twoją byłą żonę zobowiązał do płacenia alimentów na rzecz dzieci i Ciebie. Teraz trudno ci znaleźć pracę, bo dzieci są malutkie i wymagają ciągłej opieki, wasza sytuacja jest bardzo ciężka, a żona odmawia płacenia alimentów, bo uważa, że specjalnie zdecydowałeś się na rozwód, żeby zabrać jej pieniądze. Wielokrotnie dzwoniłeś, pisałeś listy, prosiłeś o spełnienie zobowiązania chociażby względem dzieci. Bezskutecznie. Jesteś zmuszony do proszenia swoich rodziców o pomoc. W tej sytuacji możesz skierować sprawę do sądu, który wydał wyrok w sprawie rozwodowej, a także do postępowania karnego za uchylanie się od wypełniania obowiązku alimentacyjnego.

Przykład: Twój mąż zawsze bardzo dobrze zarabiał, dlatego po urodzeniu dzieci to Ty zrezygnowałaś z pracy i zajęłaś się domem. Małżeństwo jednak nie było udane, dlatego zdecydowałaś się na rozwód. Sąd przyznał Tobie opiekę nad dziećmi, a Twojego byłego męża zobowiązał do płacenia alimentów na rzecz dzieci i Ciebie. Teraz trudno Ci znaleźć pracę, bo dzieci są malutkie i wymagają ciągłej opieki, wasza sytuacja jest bardzo ciężka, a mąż odmawia płacenia alimentów, bo uważa, że specjalnie zdecydowałaś się na rozwój, żeby zabrać mu pieniądze. Wielokrotnie dzwoniłaś, pisałaś listy, prosiłaś o spełnienie zobowiązania chociażby względem dzieci. Bezskutecznie. Jesteś zmuszona do proszenia swoich rodziców o pomoc. W tej sytuacji możesz skierować sprawę do sądu, który wydał wyrok w sprawie rozwodowej, a także do postępowania karnego za uchylanie się od wypełniania obowiązku alimentacyjnego.

Przykład: Jesteś po rozwodzie. W orzeczeniu rozwodowym sąd uznał twojego partnera/partnerkę za wyłącznie winnego/winną rozkładu pożycia i zasądził alimenty na twoją rzecz. Stanowią one istotną część twoich miesięcznych dochodów i choć masz stałą pracę bez nich nie możesz zapewnić sobie godnej egzystencji. Od dwóch miesięcy jednak Twój były/była małżonek/małżonka przestał/a płacić, a Ty nie masz ochoty się z nim/nią kontaktować – chcesz żeby sprawę rozwiązał sąd. W takim wypadku jednak sprawa karna nie jest najlepszym rozwiązaniem, gdyż brak elementu uporczywości. Po pierwsze dlatego, że taki stan rzeczy trwa dopiero dwa miesiące, a po drugie dlatego, że nie masz pewności, czy brak płatności nie wynika z pogorszenia się jego/jej sytuacji życiowej. W takim wypadku lepszym rozwiązaniem będzie skierowanie sprawy do sądu, który zasądził alimenty.

Informacje dla pokrzywdzonych:

Uchylanie się od alimentów jest pospolitym i niestety częstym problemem. Krzywdzi ono wiele osób, a niezmiernie często konsekwencje takiego działania ponoszą dzieci. Dlatego ustawodawca uznał za wskazane karanie osób, które narażają swoich bliskich na niedogodności związane z brakiem środków finansowych na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych.

WAŻNE! Postępowanie karne nie jest skierowane na wyegzekwowanie świadczeń alimentacyjnych, a jedynie na ukaranie sprawcy. Samo wszczęcie postępowania karnego nie musi sprawić, że osoba zobowiązana zacznie płacić. Sąd może jednak skazując sprawcę na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania zobowiązać go do wykonania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego Nałożenie tego obowiązku może zwiększyć Twoje szanse na uzyskanie należności. Sprawca, który nie wypełnia nałożonego na niego przez sąd obowiązku musi się bowiem liczyć z zarządzeniem wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności !

Sąd w postępowaniu karnym będzie analizował czy uchylanie się od obowiązku płacenia alimentów było uporczywe i czy naraziło Cię na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie). Osoba zobowiązana do alimentów nie popełnia przestępstwa, gdy nie płaci przez krótki okres ( krótszy niż 3 miesiące), bądź dłuższy ale z powodów od siebie niezależnych (np. straciła pracę). To samo dotyczy sytuacji, gdy osoba ta wprawdzie nie płaci, ale Twoja sytuacja finansowa jako wierzyciela jest dobra i brak wpłat nie naraża Cię na niemożność zaspokojenia Twoich potrzeb. W takiej sytuacji wykorzystaj inne środki prawne –jeśli nie masz zasądzonych na Twoją rzecz alimentów możesz wystąpić z pozwem o ich przyznanie, jeśli alimenty zostały ci przyznane wyrokiem sądowym – możesz wystąpić do komornika sądowego o ich wyegzekwowanie.

Jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego nie doprowadziła do uzyskania przez Ciebie należnych ci

pieniędzy zgłoś się do urzędu gminy/miasta w celu uzyskania wsparcia z funduszu alimentacyjnego.

WAŻNE W postępowaniu karnym przeciwko sprawcy pomocne mogą okazać się zgromadzone przez Ciebie dowody dlatego :

- gdy prowadzisz korespondencję ze zobowiązanym do płacenia alimentów zachowaj kopie kierowanych do niego listów (np. wezwania do zapłaty) oraz korespondencję otrzymywaną od niego, wskazana jest wymiana korespondencji za pomocą listów poleconych bądź poleconych za potwierdzeniem odbioru, która wykaże sam fakt wysłania listu, a w niektórych przypadkach również – fakt jego odbioru przez adresata;

- w przypadku rozmów (bezpośrednich bądź telefonicznych) zapisz dane osób, które były przy nich obecne, by w przyszłości móc wskazać te osoby jako świadków w sprawie, zachowaj otrzymywane od operatora wykazy połączeń telefonicznych,

- zachowaj wydruki bankowe, z których wynikać będzie w jakich terminach jakie kwoty tytułem alimentów otrzymywałeś/-aś

Postępowanie karne w sprawie uchylania się od alimentów wszczyna się na wniosek osoby uprawnionej do otrzymania alimentów. Osoba pokrzywdzona może złożyć wniosek bezpośrednio na komisariacie przy składaniu ustnego zawiadomienia o przestępstwie. Może również wniosek
o ściganie napisać samodzielnie np. w domu i złożyć go w komisariacie osobiście albo za pośrednictwem poczty.

Instytucje do których możesz się zwrócić do pomoc, jeśli nie masz środków finansowych na utrzymanie siebie lub swojej rodziny:

- urzędy gminy/miasta, w zakresie uzyskania pomocy z Funduszu Alimentacyjnego,

- Ośrodki Pomocy Społecznej, gdzie możesz otrzymać pomoc pieniężną lub rzeczową,

- Organizacją Caritas, która prowadzi przykładowo program dla dzieci Skrzydła (www.caritas.pl)

- Polski Czerwony Krzyż, który niesie pomoc na rzecz osób potrzebujących (www.pck.pl).

Nie wstydź się prosić o pomoc! Jeśli Twoja sytuacja finansowa jest zła, a osoba zobowiązana do płacenia Ci alimentów tego nie robi, masz prawo do otrzymania pomocy z innego źródła. Nie zdejmuje to obowiązku z zobowiązanego ale pozwoli Tobie na zaspokojenie podstawowych potrzeb Twoich lub Twojej rodziny.